چتر و چراغ

برادرم فتح الله و "خواهرم منيژه"

در سوگ داستان نويس و منتقد برجسته، زنده ياد فتح الله بي نياز

غلامرضا منجزي

"خواهرم منيژه" از دو جهت براي من داستاني مهم و ماندگار است؛ اول اين كه آخرين داستاني بود كه در آخرين ساعات حيات نويسنده اش منتشر شد، كه البته من اين را دو روز بعد دانستم. يك روز بعد از انتشارش بود كه صفحه ي يكي از سايت هايي را كه معمولاً مطالبش را قبل از چاپ، آنجا مي زد باز كردم و داستانش"خواهرم منيژه" را خواندم؛ «انارش را اگر شیرین و سرخ بود، با من تقسیم مي کرد.» اين اولين جمله ي آن داستان كوتاه بود. همين يك جمله را كه خواندم بي اختيار به اين فكر افتادم كه بي نياز با ترسيم افكار و طبايع پليد آدم ها از يك نقطه ي روشن و پاك پاسداري مي كند. در حقيقت او در تمام داستان هايي كه براي ما روايت كرده است، حتا همان هايي كه از شروع تا پايان شان گردونه اي از شرارت و ديوصفتي در حال چرخيدن و چرخيدن و بويناك كردن عالم و آدم است،  نگران پاكي و بدهكاري انسان به انسان است و بي اختيار و همواره تلنگري به وجدان ما مي زند. روايت هايش از تجربه هاي  بسيار عميق او از همان تقابل هميشگي خير و شري مايه مي گيرد كه همزاد با بشريت پا به عرصه ي زندگي مي گذارد. شري كه هر لحظه بال مي گسترد و عريض تر و قوي تر مي شود و در برابرش جايي است روشن و پاك كه گرچه كوچك و كوچك تر مي شود، اما به گواهِ رادمردي و راستي اش و مايي كه از دور و نزديك در آتشش گرم مي شديم، هيچ گاه خاموش نمي شود. وقتي خواندم: «همیشه، حتى در حالت عادی باز آرام بود و انگار بدهکارِ لطف طرف مقابل در حدی که می خواست هر طور شده، تلافى کند.» فكر مي كردم كه برادرم فتح الله چقدر شبيه منيژه اي است كه جوانمرگِ صبوري و پاكي و صداقتش شده است، و درست در ميان همين افكار بودم كه به فردايي رسيدم كه بايد كسي با حنجره اي غمزده و پر از ترديد به من بگويد: «نوشته اند بي نياز در گذشت!؟» سخن تلخ  بود و قاطع. راست بود؛ برادرم فتح الله چقدر آسان ما را تنها گذاشت. براي همين هاست كه "خواهرم منيژه" با رنگي از برادرم فتح الله براي هميشه در خاطرم مي ماند.

1- روزنامه بهار ، شماره 20، دوشنبه 20 مهر 1394